Ο Έλληνας συγγραφέας που ζει στη Σουηδία μιλάει για τη θεατρική απόδοση της «Τιμάνδρας», τη γυναίκα τη γλώσσα την πατρίδα, τον θάνατο.
Συνέντευξη του Θοδωρή Καλλιφατίδη στη Μυρτώ Λοβέρδου και το ΒΗΜΑ της Κυριακής.
«Είναι αδύνατον να ξεχάσεις την Ελλάδα»
Ο Θοδωρής Καλλιφιτίδπs έφυγε από την Ελλάδα πριν από 60 χρόνια. Έκτοτε ζει στη Σουηδία. Εκεί άρχισε να γράφει για να ακολουθήσει μια καριέρα γεμάτη βιβλία, επιτυχίες βραβεία. Σήμερα, στα 86 του χρόνια ο συγγραφέας από τους Μολάους της Λακωνίας επιστρέφει με τη θεατρική μεταφορά της Τιμάνδραs. Γραμμένο το 1941 το μυθιστόρημα αφορά την εταίρα της αρχαιότητας που ερωτεύτηκε τον Αλκιβιάδη κι έμεινε μαζί του ως το τέλος.
Συμμετείχατε στη θεατρική διασκευή;
Είναι καθαρά πρωτοβουλία της Νάνας Παπαδάκη που μου ζήτησε να το κάνει θέατρο. Αφού λύσαμε το πρακτικά άρχισε να το δουλεύει – έμαθα και για τους συνεργάτες τηs. Πριν από ένα διάστημα μού έστειλε και το κεiμενο. Το διάβασα. Μου άρεσε. Χαίρομαι που γiνεται αυτή η μεταφορά στο θέατρο και τόσο ικανοί άνθρωποι μαζί θα αφιερώσουν χρόνο, φροντίδα, τρεχάματα. Γιατί εγώ δεν μπορώ να το αποφασίσω από έξω – δεν συμμετείχα καθόλου στη διασκευή. Το θέατρο είναι κάτι που πρέπει να το ξέρεις. Εντάξει, έχω γράψει θεατρικά, αλλά δεν ξέρω τη γλώσσα του θεάτρου. δεν έχω ασκηθεί. Ό,τι γίνεται στην Ελλάδα με συγκινεί πολύ. Για αυτό και κάθε φορά που συμβαίνει κάτι με τη δουλειά μου, έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα. Γιατί γράφω και στα ελληνικά, δεν έχω αφήσει τη γλώσσα μου. Απλώs δεν μένω στην Ελλάδα.
Πώς τη διατηρήσατε;
Σε ένα βιβλίο μου γράφω πωs το ότι έμαθα καλά τα σουηδικά ήταν έργο ανάγκης, το ότι διατήρησα τα ελληνικά μου, 64 χρόνια μετά, ήταν έργο αγάπηs. Αγαπώ τη γλώσσα μου, την αγαπούσα από παιδί. Μαζί μου είχα πάρει δύο ποιητικές συλλογές, Σεφέρη και Καβάφη, κανένα άλλο βιβλίο. Τόσα χρόνια που λείπω έχουν επέλθει κάποιες αλλαγές στη γλώσσα, οι οποίες καμιά φορά είναι πολύ κουραστικές, γατί δεν τις καταλαβαίνω. Αλλαγές που φανερώνουν λίγο το αφελές επίπεδο για το τι σημαίνει μια γλώσσα. Δεν μπορεί ο καθένας, είτε καθηγητής Πανεπιστημίου, είτε ακαδημαϊκός να αλλάζει μια γλώσσα. Είναι γελοία πράγματα αυτά και στην Ελλάδα το κάνουν διαρκώς. Καθένας που μπορεί μας βάζει κι ένα φίμωτρο.
Κόβοντας λέξεις, κόβοντας έννοιες…
Ακριβώς. Και αντιδρώ γιατί έτσι το αισθάνομαι κι αυτό ισχύει όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για τη Σουηδία, όπου η γλώσσα όλο και απλοποιείται, εξαμερικανίζεται. Χρειάζομαι τις λέξεις, όλες τις λέξεις.
Kρατάτε επαφή με την τρέχουσα γλώσσα;
Ναι, ενημερώνομαι. Έχω ακόμα μερικούς φίλους στην Ελλάδα, διαβάζω ελληνική λογοτεχνία και έχω εδώ ανθρώπους με τους οποίους μιλάμε ελληνικά. Εφημερίδες, με ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν μπορώ να διαβάσω πια, γιατί έχουν γίνει απόκρυφες – με τα υποκοριστικά των πολιτικών δεν καταλαβαίνω τι λένε. Αυτή η τόσο κοντινή συναναστροφή πολιτικών, δημοσιογράφων και άλλων παραγόντων είναι καταστροφική και για το πολιτικό επίπεδο. Ο ένας επηρεάζει τον άλλον και κανέναν προς το καλύτερο. Ένα φαινόμενο όχι μόνον ελληνικό – φυσικά υπάρχουν έντιμοι δημοσιογράφοι.
Πώς βλέπετε τις αλλαγές στην Ελλάδα;
Αυτό που μεγαλώνει και επιφέρει τις αλλαγές είναι η φτώχεια. Αυτά τα κύματα ανθρώπων που αναγκάζονται να φύγουν από τις χώρες τους γιατί κινδυνεύουν άμεσα ή έμμεσα, όλοι αυτοί οι πρόσφυγες, επιφέρουν οπωσδήποτε αλλαγές. Αισθάνομαι μεγάλη συμπάθεια γιατί κι εγώ είμαι πρόσφυγας, όπως και ο πατέρας μου από τον Πόντο. Όπως επέφεραν αλλαγές τότε οι Πόντιοι και σιγά σιγά ενσωματώθηκαν, το ίδιο θα μπορούσε να γίνει και σήμερα. Η διαφορά είναι ότι σήμερα η κοινωνία έχει αποφασίσει ότι το μόνο πράγμα ου έχει σημασία είναι να πηγαίνει καλά η οικονομία. Με αυτό κριτήριο, ό,τι δε μας βολέυει είναι λάθος. Η Ελλάδα, όπως είναι τώρα, έχει γίνει μια άσπλαχνη χώρα τελικά. Κι αυτό με λυπεί.
Το θέμα γυναίκα φέρνει την «Τιμάνδρα» στο προσκήνιο;
Παρόλο που η κατάσταση των γυναικών, στην Ευρώπη τουλάχιστον, αλλάζει προς το καλύτερο, ορισμένα από τα παλαιά προβλήματα που είχαμε υπάρχουν ακόμα. Όπως η βία, η βία στις σχέσεις μεγαλώνει, κατεβαίνει και σε μικρότερες ηλικίες. Επιπλέον, η γυναίκα προχώρησε, προχωράει και θα προχωράει, αλλά ταυτόχρονα παίρνει πάνω της και απίστευτες ευθύνες. Η γυναίκα πρέπει να τα έχει όλα σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι ένας άντρας. Ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας δεν χρειάζεται να είναι και όμορφος, φτάνει να είναι άνδρας. Αλλά μια επιτυχημένη γυναίκα πρέπει να είναι και όμορφη και κομψή, και το ένα και το άλλο. Και μετά έρχεται ο μισογυνισμός – ίσως η παλαιότερη παράδοση της Δύσης. Το να περιφρονείς τη γυναίκα, να την κάνεις πειρασμό, αμαρτωλή, πόρνη, είναι μέσα στους κανόνες της γυναικείας ζωής. Για να αλλάξει αυτό χρειάζεται χρόνος. Και η Τιμάνδρα είναι όλα αυτά. Ήταν δίπλα στον Αλκιβιάδη όταν τον σκότωσαν και ήταν ο μόνος άνθρωπος που έμεινε μαζί του.
Αντλείτε συχνά από τον αρχαίο κόσμο, τη μυθολογία…
Αρχαία παράδοση, μυθολογία, φιλοσοφία, ποίηση, οι τραγωδίες, όλα αυτά δεν με έχουν μόνο επηρεάσει, έχουν περάσει μέσα μου, σαν μια κατάσταση που και να ήθελα δεν θα μπορούσα να την αποφύγω. Σε ένα από τα πιο πρόσφατα βιβλία μου γράφω ότι είναι αδύνατον να ξεχάσεις την Ελλάδα. Γιατί; Γιατί υπάρχει παντού. Κοιτάς τον ουρανό, τα μισά, αν όχι τα περισσότερα αστέρια έχουν ελληνικά ονόματα, κοιτάς τη φύση, τα δέντρα, το ίδιο, κοιτάς τους ρυθμούς της αρχιτεκτονικής, όλα είναι ελληνικά, για να μην αναφερθώ στην επιστήμη. Η Ελλάδα, η ελληνική γλώσσα εννοώ, έχει κάνει τον κόσμο αποικία της. Πώς να ξεχάσει κανείς την Ελλάδα, πώς να μην επηρεαστεί.
Θα έρθετε για την παράσταση;
Θα ήθελα, αλλά για λόγους υγείας τα ταξίδια έχουν γίνει δύσκολα για μένα, πρέπει να προσέχω, έχω κλείσει τα 86. Επιπλέον η διαδικασία του ταξιδιού έχει γίνει άχαρη πια.
Το όνομά σας σας δυσκόλεψε στη Σουηδία;
Όχι ιδιαίτερα, με την έννοια ότι κανείς δεν το έλεγε ποτέ σωστά, στην αρχή τουλάχιστον. Αλλά δεν έδινα σημασία, καταλάβαινα. Το θέμα τέθηκε όταν άρχισα να γράφω. Θα κρατούσα το επίθετό μου, δύσκολο, σπάνιο, μακρύ ή θα διάλεγα ένα ψευδώνυμο περισσότερο σουηδικό και λιγότερο μακρύ; Τότε το σκέφτηκα σοβαρά και έφτασα στο συμπέρασμα ότι δεν έχω το δικαίωμα να αλλάξω το όνομά μου – το έκαναν οι παππούδες, ο πατέρας, τα αδέλφια μου, δεν είναι δικό μου, είναι μια κληρονομιά.
Τώρα γράφετε;
Δεν έχω εγκαταλείψει το γράψιμο, αλλά δεν έχω πλέον μακροχρόνια σχέδια. Δεν αρχίζω να γράφω τώρα ένα μυθιστόρημα που θα μου φάει τρία χρόνια. Γράφω αυτά που μπορώ, διηγήματα, δοκίμια, μεταφράζω. Μακάρι να έρθει ένα ολόκληρο βιβλίο στο μυαλό μου αλλά δεν είμαι σε αυτή την κατάσταση. και δεν θέλω να γράψω χειρότερα από ό,τι έχω γράψει. Είναι μια απλή ανθρώπινη επιθυμία. Και φυσικά η ηλικία παίζει τον ρόλο της.
Πώς αντιμετωπίζετε τον χρόνο;
Συνολικά αυτό που έχει μάθει ο χρόνος είναι ότι δεν φοβάμαι πια τον θάνατο.
Πηγή: https://www.tovima.gr/
