IANOS MAGAZINE

Digital Press · 23.06.2025 · Ιnterview by Thanassis Panou

Η Νάνα Παπαδάκη στο IANOS MAGAZINE

Με αφορμή το σύνολο του ποιητικού της έργου και την προσφορά της στο θέατρο και τον κινηματογράφο, συνομιλήσαμε με την Νάνα Παπαδάκη για τους κόσμους της τέχνης και την επιρροή τους, για την συνομιλία της υποκριτικής με την ποίηση, για την ξεχωριστή γυναικεία εμπειρία που αφηγούνται τα βιβλία της και πολλά ακόμα.

Η τέχνη του ποιητή και του ηθοποιού έχουν να κάνουν και οι δύο με τον λόγο και την έκφραση. Για εσάς πού συναντιούνται αυτοί οι δύο κόσμοι και πώς τρέφει ο ένας τον άλλο;

Η τέχνη του ποιητή και του ηθοποιού συναντιούνται στον εύγλωττο χώρο της σιωπής. Όταν γράφεις πρώτα σε διαπερνά η σιωπή ενός βιβλίου και μετά οι λέξεις του, όταν παίζεις πρώτα σε κυριεύει η σιωπή ενός ρόλου και μετά οι φράσεις που λέει. Αυτή η σιωπή σμιλεύεται με διαφορετικά εργαλεία στον καθένα. Στη δική μου περίπτωση υπάρχει η ανάγκη για διαρκή, έμπρακτη προσέγγιση αυτού του χώρου προκειμένου να αρθρώσω τον λόγο που επιθυμώ είτε στην ποίηση είτε στη σκηνή. Ο συνδυασμός τους μου προσφέρει την ποικιλία και την ελευθερία που χρειάζομαι.

Η γραφή σας εκμεταλλεύεται αυτό το πάντρεμα και μ’ έναν άλλο τρόπο: σωματοποιεί τον ποιητικό λόγο και πλημμυρίζει με την σιωπή και το ανείπωτο την θεατρικότητα. Είναι απαραίτητη σήμερα η επικοινωνία ανάμεσα στις τέχνες στο κομμάτι της δημιουργίας;

Αναπόφευκτα, στην εποχή που ζούμε, η μία τέχνη εμποτίζει και επηρεάζει την άλλη. Σε κάθε περίπτωση όλα συναντώνται στο σώμα. Δεν έχουμε άλλο σώμα για τη μία τέχνη, άλλο για την άλλη και άλλο για τη ζωή. Ένα σώμα έχουμε για όλα. Η πηγή είναι κοινή. Την ακολουθώ και όπου με οδηγήσει κάθε φορά. Το σώμα είναι η αφετηρία μου. Όταν βουτάς και φτάνεις σε κάποια όρια είναι λογικό να ξεβράζεσαι και σε νησιά που δεν γνώριζες. Η Οδύσσεια της τέχνης δεν τελειώνει ποτέ.

Αναδεικνύετε την γυναικεία φωνή μ’ έναν πολύ διαφορετικό τρόπο από αυτόν που έχουμε συνηθίσει. Ψάχνετε να βρείτε τι υπάρχει στον πυρήνα κάθε γυναικείας ύπαρξης που δεν μπορεί να εκφραστεί;

Στο τελευταίο βιβλίο, την «Αρχέγονη», εμπνεύστηκα απ’ τη Συκόραξα, αόρατη πρωταγωνίστρια, κατά τη γνώμη μου, της σαιξπηρικής «Τρικυμίας» και τη μαγική γνώση που έφερε μες στο σώμα της. Πιο πριν, στο «Encore – Γυναίκες της Οδύσσειας», εστίασα στο πώς το θηλυκό στοιχείο μύησε τον Οδυσσέα στο ταξίδι της αυτογνωσίας καθώς τον συναντούσε, ξανά και ξανά, μεταμορφωμένο, σε αλλεπάλληλες γενέθλιες σκηνές, καθ’ όλη τη διάρκεια του έπους. Στο θέατρο έχω παρουσιάσει τον πλατωνικό διάλογο «Ίων» όπου και γυναίκα αρθρώνει λόγο φιλοσοφικό, το «Κάτω απ’ τον ίσκιο του βουνού» του Γιάννη Ρίτσου, την «Τιμάνδρα» του Θοδωρή Καλλιφατίδη ως προσέγγιση της αρχαιότητας μέσα απ’ τα μάτια μιας εταίρας ή τη «Νίκη, απόψε στο πάρτι» μεταγραφή θεατρικού έργου μιας πολύ ξεχωριστής, κατά τη γνώμη μου, προσωπικότητας του ελληνικού θεάτρου, της Νίκης Τριανταφυλλίδη. Ενδιαφέρομαι για ρόλους που δεν αντιμετωπίζουν τη γυναίκα με έναν αναμενόμενο και εύκολα προσπελάσιμο τρόπο. Πρόσφατα μάλιστα κάναμε και μια ποιητική ταινία βασισμένη στην «Αρχέγονη» η οποία συμμετείχε σε πολλά διεθνή φεστιβάλ της Ελλάδας και του εξωτερικού και έχει αποσπάσει μέχρι στιγμής έξι διεθνή βραβεία. Είμαι δοσμένη σε κάτι που με αφορά βαθιά, με έχει τραυματίσει και με γιατρεύει ταυτόχρονα. Προσπαθώ να κυκλώσω ένα ζήτημα πρωτίστως κοινωνικό και πολιτικό και να ενώσω τα κομμάτια ενός πολιτισμικού παζλ.

Τα βιβλία σας θέτουν κάθε φορά ένα νέο ερώτημα; Νιώθω ότι δεν ψάχνετε απαντήσεις, αλλά την πηγή του άγνωστου.

Ναι. Με ενδιαφέρει το βάπτισμα σ’ αυτή την πηγή του αγνώστου ως ένα συνολικό, ψυχοπνευματικό, κάθετο βίωμα, όχι ως αφορμή για παρατήρηση και καταγραφή αισθήσεων και εντυπώσεων. Δεν μ’ αφορά η λογιστική σχέση με την ανθρώπινη εμπειρία. Ούτε η ψυχολογική αφετηρία της τέχνης θα έλεγα ότι με αντιπροσωπεύει. Πρόκειται για κάτι βαθύτερο. Και, εάν και ασχολούμαι με πολύ διαφορετικά πράγματα που απαιτούν μεγάλη οργανωτική ικανότητα, εργατικότητα και αφοσίωση, στην ουσία είμαι μαθητευόμενη του χάους.

Κάθε βιβλίο σας είναι και μια διαφορετική ιστορία. Ποια η δύναμη της αφήγησης ως δράση και επίδραση για εσάς;

Η αφετηρία κάθε ποιητικού βιβλίου μου είναι όντως διαφορετική και αφορά σε θέματα και ζητήματα που με απασχολούν το διάστημα που δουλεύω το εκάστοτε βιβλίο. Δεν θα έλεγα, όμως, ότι αφηγούμαι κάτι, περισσότερο με διαπερνά μια ανάγκη, κάτι με έλκει σαν μαγνήτης, σχεδόν με χωρίζει απ’ το σώμα μου, αυτό που μένει πίσω μετουσιώνεται σε λέξεις, το άλλο γίνεται και πάλι σιωπή. Δεν μπορώ να με διαχωρίσω απ’ τη δημιουργία μου και να δω πώς αυτή επιδρά επάνω μου. Η δημιουργία μου είναι εγώ.

Είχατε ανάγκη να δημιουργήσετε διαφορετικούς κόσμους; Αυτός ήταν και ο λόγος που μαγευτήκατε από το θέατρο και τη γραφή;

Είχα ανάγκη να υπάρξω με τον δικό μου τρόπο.

Ποιες θα λέγατε ότι είναι οι μεγαλύτερές σας επιρροές στην υποκριτική και στην συγγραφή;

Έχω πολλές αναφορές και επιρροές συνειδητές ή ασύνειδες. Στην υποκριτική θαυμάζω την Άννα Μανιάνι για την εκρηκτική παρουσία, την Εντίθ Κλεβέρ για τη συγκρότηση των ερμηνειών, τη Τζούντι Ντεντς για το βάθος, τη Ρουθ Γουίλσον για την ποιότητα και την απόλυτα σύγχρονη υποκριτική. Στη συγγραφή με ενδιαφέρουν πολύ οι κόσμοι συγγραφέων όπως η Αλεχάντρα Πισαρνίκ, η Κλαρίσε Λισπέκτορ και ο Υβ Μπονφουά που είναι ο αγαπημένος μου. Παρόλα αυτά ξέρω ότι όταν πας να δημιουργήσεις είσαι εσύ και είσαι μόνος με τον εαυτό σου. Όχι μόνο στην ποίηση, αλλά και στο θέατρο και αυτό που λέω δεν έχει σχέση με τη χαρά, την αγάπη για τους συνεργάτες, το σύνολο και την ομαδικότητα, αλλά με την ουσία.

Ποια πιστεύετε ότι είναι η αρχή κάθε δημιουργίας; Τι είναι αυτό που για εσάς την πυροδοτεί;

Ίσως να διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, από καλλιτέχνη σε καλλιτέχνη, αλλά και από έργο σε έργο του ίδιου καλλιτέχνη. Στη δική μου περίπτωση θα έλεγα ότι είναι η ανάγκη να με αναγνωρίσω κάπου ολόκληρη.

Ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης στην εποχή μας; Έχει θέση ο βραδύς και απολαυστικός ρυθμός της στην ταχύτητα που είμαστε πλέον μαθημένοι να ζούμε;

Νομίζω ότι η τέχνη δεν είναι τόσο θέμα βραδύτητας και απόλαυσης. Υπάρχουν άνθρωποι που παράγουν πολύ, όμως καίγονται από κάτι και μας ενδιαφέρει η ματιά τους και άλλοι που στο όνομα της τέχνης αποφεύγουν τον εαυτό τους. Ζούμε σε μια κοινωνία που απαξιώνει τον άνθρωπο και αυτό διαπερνά όλους τους τομείς της ζωής μας, ακόμη και την τέχνη. Η κατανάλωση έχει εισδύσει στον πυρήνα της αντίληψης μας και δεν αρκεί να κατεβάσουμε ταχύτητες ή να απολαύσουμε την κάθε στιγμή, γιατί και πάλι θα καταναλώνουμε χρόνο, ανθρώπους, σκέψεις, τέχνη, απλά πιο αργά. Είναι πιο βαθύ και περίπλοκο και δεν αφορά μόνο στην τέχνη και στους καλλιτέχνες. Πρόκειται για μια κοινωνική, πολιτική, πνευματική, συνειδησιακή οροφή που δεν μπορούμε να τρυπήσουμε.

Έχετε κάποια αγαπημένη φράση που σας κάνει να χαμογελάτε κάθε φορά που την σκέφτεστε ή την ακούτε;

Χαμογελώ συχνότερα με κάτι που δεν είχα φανταστεί παρά με κάτι που ήδη ξέρω.

Πηγή: https://www.ianos.gr/magazine/h-nana-papadaki-sto-ianos-magazine/